Bir “günü” daha ticari şamataların gürültüsü arasında eda ettik, annelerin gözünü birbirinden “janjanlı” hediyelerle kamaştırmaya, şirketlerin cirosuna karınca kararınca katkıda bulunmaya çaba sarfettik. Geçmiş olsun, Anneler Günü geçti! Tamer Durak bir günü kapitalizmin pençesinden kurtarmak için neler yapılabileceğini fısıldıyor.
Anneler Günü‘nün modern bir pazarlama stratejisine dönüşmeden önceki köklerine baktığımızda, aslında kapitalizme karşı verilen bir mücadeleyi ve saf bir anma isteğini görürüz.
‘Anneler Günü’ oluşturmak için tekrarlanan girişimler olurken neyi temsil etmesi gerektiği ve nasıl kutlanması gerektiği konusunda çelişkili fikirler ortaya çıktı. Kadınların küresel politika yapımını iyileştirmesi ve barışı araması çağrısından, kadınların ailedeki çalışmalarını ve rollerini onurlandırma gününe kadar, tatilin tarihi, annelerin dünyayı nasıl şekillendirdiğine dair birçok fikir ortaya atılmıştı.
Amerika Birleşik Devletleri’nde “Cumhuriyetin Savaş İlahisi”nin yazarı olarak bilinen Julia Ward Howe, köleliğin kaldırılması savunucusu, kadın hakları savunucusu ve barış aktivistiydi. 1870 yılında, İç Savaş sırasında tanık olduğu ölüm ve yıkımdan dehşete düşen ve yurtdışında gelişen Fransa-Prusya Savaşı’ndan endişe duyan Howe, başlangıçta “Dünya çapında kadınlığa çağrı” olarak adlandırılan ve daha sonra “Anneler Günü Bildirisi” olarak bilinen bildiriyi yayınladı. Howe, mektubunda savaş ve kan dökülmesini önlemenin yollarını bulabilecek uluslararası bir kadın örgütünün kurulmasını savundu:
Bildirinin Tam Metni
“Kalkın, o halde, günün kadınları! Kalbi olan tüm kadınlar, vaftiziniz ister sudan ister gözyaşından olsun, ayağa kalkın! Kararlılıkla deyin ki:
‘Büyük meselelerin alakasız kurumlar tarafından karara bağlanmasına izin vermeyeceğiz. Kocalarımız, katliam kokularıyla saçılmış bir halde, bizden şefkat ve alkış bekleyerek dönmeyecekler. Oğullarımız, onlara öğrettiğimiz yardımseverlik, merhamet ve sabrı savaşta ‘unutmak’ üzere bizden alınmayacak. Bir ülkenin kadınları, başka bir ülkenin kadınlarına karşı çok hassas olacak ve oğullarının onlarınkine zarar vermesine izin vermeyecektir.’
Yıkılmış dünyanın bağrından bizimkiyle birleşen bir ses yükseliyor. Diyor ki: ‘Silahsızlanın, silahsızlanın! Cinayet kılıcı, adaletin dengesi değildir.’ Kan, onursuzluğumuzu silmez; şiddet, sahipliğin kanıtı değildir. Erkekler savaş çağrısıyla sabanlarını ve örslerini nasıl terk ettilerse, kadınlar da şimdi evlerinden geriye ne kaldıysa bırakıp büyük ve ciddi bir danışma günü için bir araya gelsinler.
Önce kadınlar olarak ölülerimizin yasını tutmak ve onları anmak için buluşalım. Sonra büyük insanlık ailesinin barış içinde nasıl yaşayabileceğine dair birbirimize samimiyetle danışalım… Kadınlık ve insanlık adına, ulus sınırı olmaksızın genel bir kadınlar kongresinin kurulmasını ve en uygun zamanda toplanmasını içtenlikle talep ediyorum.”
Bu gerçekleşmeyince, Howe Haziran ayında kutlanacak yıllık bir Barış İçin Anneler Günü kurmayı hedefledi. Bu, bir süreliğine birkaç yerde gerçekleşti.
Tarihsel Öze Dönüş: Anna Jarvis’in Mücadelesi
Modern Anneler Günü, 1908’de Anna Jarvis’in vefat eden annesini anmak için başlattığı bir girişimle doğdu. Ancak Jarvis, günün ticarileşmesine (çiçekçilerin ve tebrik kartı şirketlerinin kâr hırsına) o kadar karşıydı ki, hayatının geri kalanını bu günün iptal edilmesi için davalar açarak ve protestolar yaparak geçirdi.
- Kurtuluş Yolu: “Piyasa ne istiyor?” diye değil, “Jarvis’in savunduğu o saf maneviyatı nasıl yaşatırım?” diye düşünerek işe başlayalım.
Nesne Yerine “Anı” Biriktir
Sistem bizi hediye paketlerine hapsederken, anneliğin özündeki o derin bağı unutmamızı ister. Tarihte Anneler Günü’nün ilk tohumları olan Anneler Günü Barış Bildirisi (1870), kadınların toplumsal meselelerdeki gücünü vurguluyordu.
- Kurtuluş Yolu: Satın alınan bir nesne yerine, birlikte geçireceğiniz kaliteli bir zaman dilimi kurgulayabiliriz. Bir müze gezisi, orman yürüyüşü veya eski aile hikâyelerini dinlediğin bir sohbet, hiçbir mağazada satılmaz.
Emek Sömürüsüne Karşı “Ev İçi Adalet”
Kapitalizm, annelere “yılın bir günü kraliçe” muamelesi yapıp geri kalan 364 gün ev içi emeği görünmez kılmaya bayılır.
- Kurtuluş Yolu: Annemize o gün dışarıda pahalı bir yemek ısmarlamak yerine, evdeki görünmeyen emeği (yemek, bulaşık, ütü) kalıcı olarak paylaşacak bir plan yapabiliriz. Bu, reklamların dayattığı geçici lüksten çok daha devrimci bir hediye olmaz mı?
Şablon Mesajları ve Kartları Reddet
Anna Jarvis, basılı tebrik kartlarından nefret ederdi ve bunları “yazmaya üşenen insanların mazereti” olarak görürdü.
- Kurtuluş Yolu: Matbu ve üzerinde “Dünyanın Canım Annesi” yazan seri üretim kartları bırakalım. Kendi cümlelerimizle, annelerimize hayatımızdaki gerçek etkilerini anlatan bir mektup yazabiliriz. Kağıt üzerindeki samimiyet, dijital bir alışveriş sepetinden çok daha güçlü değil mi?
Tüketimi Toplumsal Faydaya Dönüştür
Anneler Günü’nün kökeninde yer alan “Anneler Günü Çalışma Kulüpleri”, temizlik ve sağlık koşullarını iyileştirmek için çalışan dayanışma ağlarıydı.
- Kurtuluş Yolu: Dev markalara para akıtmak yerine, annelerimizin adına fidan dikebiliriz, bir kadın kooperatifinden alışveriş yapabiliriz. En güzeli; zor durumdaki anneler veya çocuklar için çalışan sivil toplum kuruluşlarına destek olabiliriz. Annesiz babasız çocukları sevindirebiliriz.
Sizce Anna Jarvis bugün yaşasaydı, kendi başlattığı bu günün ulaştığı devasa alışveriş çılgınlığı karşısında ilk olarak neyi değiştirmek isterdi?
Anneler Günü hangi ülkede ne zaman kutlanıyor?
8 Mart
Arnavutluk, Azerbaycan, Belarus, Bosna Hersek, Bulgaristan, Karadağ, Kazakistan, Kırgızistan, Kuzey Makedonya, Laos, Moldova, Romanya, Sırbistan
21 Mart
Bahreyn, Birleşik Arap Emirlikleri, Filistin, Irak, Katar, Kuveyt, Lübnan, Mısır, S. Arabistan, Sudan, Suriye, Umman, Ürdün, Yemen
Mayıs Ayının İkinci Pazar Günü (Yaygın Kutlama)
ABD, Almanya, Anguilla, Aruba, Avustralya, Avusturya, Bahamalar, Bangladeş, Barbados, Belçika, Belize, Bermuda, Bonaire, Brezilya, Brunei, Bulgaristan, Curaçao, Çin, Çekya, Danimarka, Ekvador, Estonya, Filipinler, Finlandiya, Gana, Grenada, Güney Afrika, Hırvatistan, Hindistan, Hollanda, Honduras, Hong Kong, İsviçre, İtalya, İzlanda, Jamaika, Japonya, Kanada, Kıbrıs (Kuzey/Güney), Kolombiya, Küba, Letonya, Malta, Malezya, Myanmar, Pakistan, Peru, Porto Rico, St Lucia, St Vincent ve Grenadinler, Singapur, Slovakya, Surinam, Şili, Tayvan, Trinidad Tobago, Türkiye, Ukrayna, Uruguay, Venezuela, Yeni Zelanda, Yunanistan, Zimbabwe
Mayıs Ayının Son Pazar Günü
Cezayir, Dominik Cumhuriyeti, Fas, Fransa, Haiti, İsveç, Mauritius, Tunus
